Ukraine now sets its sights on Russian data centers and troll army

Oekraïense droneaanvallen troffen meerdere datacenters van Yandex, een Russisch technologiebedrijf dat vaak het Google van Rusland wordt genoemd. Het centrum in de regio Rjazan ging volledig offline. De locatie in Kaloega werd deels onbruikbaar. Daarna werd het datacenter in Vladimir geraakt, op 175 kilometer ten oosten van Moskou.

De verstoring raakte veel dagelijkse diensten. Inwoners konden problemen krijgen met Yandex Taxi, deelscooters, deelfietsen en maaltijdbezorging. Ook routes plannen, internet gebruiken, bankrekeningen openen en bestellingen volgen lukte soms niet. Yandex Market was zelfs via een VPN niet bereikbaar voor een gebruiker.

De gevolgen reikten verder dan de drie getroffen locaties. Diensten werkten niet goed in tientallen Russische steden en ook in Kazachstan, Belarus en Armenië. Yandex zei de diensten stap voor stap te herstellen, maar maakte niet duidelijk welke onderdelen wanneer terugkwamen.

Een datacenter is een locatie waar krachtige computers, opslag en netwerkapparatuur samen digitale diensten ondersteunen. Websites, apps en online platforms gebruiken zulke systemen om accounts, betalingen, kaarten en bestellingen te verwerken. Dat maakt datacenters belangrijke knooppunten in het dagelijks internetgebruik.

Als een datacenter wordt beschadigd of offline gaat, kunnen gebruikers geen verbinding krijgen met de benodigde systemen. Een taxi-app ontvangt dan mogelijk geen ritaanvragen. Een kaartendienst kan routes niet laden. Een winkelplatform kan bestellingen of statussen niet tonen. De storingen bij Yandex pasten bij dit mechanisme: mensen kregen foutmeldingen, traag internet of helemaal geen toegang.

De precieze technische inrichting van Yandex staat niet in de bron. In het algemeen kunnen andere locaties een deel van het werk overnemen, maar dat lukt niet altijd direct of volledig. De beschreven aanvallen lieten zien hoe afhankelijk veel dagelijkse diensten zijn van goed werkende digitale infrastructuur.

De verstoring was groter dan de drie direct genoemde datacenterlocaties. Volgens het artikel ondervonden gebruikers problemen in tientallen Russische steden. Het noemt geen exact aantal, waardoor de omvang niet preciezer kan worden vastgesteld.

De gevolgen bleven ook niet binnen Rusland. Yandex-diensten werden volgens de berichtgeving eveneens geraakt in Kazachstan, Belarus en Armenië. Inwoners van Moskou merkten storingen bij taxi’s, deelscooters, deelfietsen en maaltijdbezorging. Ook routes, banktoegang en internet konden problemen geven.

Daarmee strekte de storing zich uit over Rusland en drie buurlanden. Het artikel verklaart niet precies hoeveel gebruikers of steden buiten Rusland werden geraakt. Wel maakt de combinatie van tientallen Russische steden en drie andere landen duidelijk dat Yandex-diensten regionaal met elkaar verbonden waren en dat één aanval meerdere markten kon raken.

De storing raakte diensten die mensen dagelijks gebruiken. In Moskou kregen gebruikers foutmeldingen bij taxi’s, deelscooters, deelfietsen en maaltijdbezorging. Routes plannen via een app lukte niet altijd. Sommige mensen konden ook niet bij hun bankrekeningen of hadden last van traag internet.

De chauffeur Pavel Beljavski wist niet of er nieuwe ritaanvragen binnenkwamen. Nadat hij lang had gewacht en geen contact met een passagier kreeg, moest hij verschillende ritten annuleren. Hij zei dat zelfs de belknop niets deed. Igor Mann kon op Yandex Market de status van een bestelling niet bekijken. De pagina bleef onbereikbaar, ook via een VPN.

Deze voorbeelden tonen dat de storing niet alleen ongemak veroorzaakte. Ze verstoorde ook werk, vervoer, betalingen en bezorging. Yandex meldde dat het zijn diensten geleidelijk herstelde. Het bleef onduidelijk welke onderdelen precies weer beschikbaar waren.

Yandex-diensten werken niet alleen voor gebruikers in Rusland. Het artikel meldt dat de aanvallen ook gevolgen hadden in Kazachstan, Belarus en Armenië. Dat wijst erop dat gebruikers in die landen afhankelijk kunnen zijn van systemen die door Yandex-infrastructuur in of rond Rusland worden ondersteund.

Een mogelijke algemene verklaring is gedeelde digitale infrastructuur. Apps kunnen dezelfde servers, databases, netwerkverbindingen of centrale accountsystemen gebruiken voor klanten in meerdere landen. Als een belangrijk onderdeel uitvalt, kunnen gebruikers buiten het land van de aanval eveneens foutmeldingen krijgen. De bron noemt echter niet welke technische onderdelen precies grensoverschrijdend werden gedeeld.

De impact was daardoor regionaal. De storing bleef niet beperkt tot de getroffen locaties in Rjazan, Kaloega en Vladimir. Voor gebruikers betekende dat problemen met vervoer, bezorging, routes, banktoegang of internet, ook wanneer zij zelf niet in Rusland woonden.

Met een trollenleger wordt hier een netwerk bedoeld dat online berichten verspreidt om publieke opinie te beïnvloeden. Sociale-mediabots zijn computerprogramma’s die automatisch berichten kunnen plaatsen of reageren. Ze kunnen via nepaccounts dezelfde boodschap herhalen, discussies aanjagen en de indruk wekken dat veel echte mensen een standpunt delen.

President Zelensky zei dat wereldwijd minder anti-Oekraïense bots actief waren na de aanvallen op de datacenters. Volgens hem viel mensen op sociale media op dat er minder haat, verdeeldheid en provocaties waren. Hij zei ook dat duidelijk was waar die bots vandaan kwamen. Westerse overheden beschuldigen Rusland al langer van propaganda via veel nepgebruikersprofielen.

De vermindering van bots is een claim van Zelensky, geen onafhankelijk bewezen conclusie in de bron. Het artikel zegt niet hoeveel accounts verdwenen of welke systemen precies uitvielen. Wel koppelt het de datacenterstoringen aan een tijdelijke verandering in online activiteit.

Internetbedrijven proberen diensten beschikbaar te houden door gegevens en systemen over meerdere locaties te verdelen. Back-ups bewaren kopieën van belangrijke gegevens. Redundantie betekent dat een reserveonderdeel of tweede systeem kan overnemen. Datacenters in andere regio’s kunnen verkeer omleiden wanneer één locatie uitvalt.

Zo kan een taxi-app bijvoorbeeld overschakelen naar een andere locatie voor ritaanvragen en klantgegevens. Een winkelplatform kan een reservekopie gebruiken om bestellingen te tonen. Dat werkt alleen als de alternatieve systemen bereikbaar zijn, voldoende capaciteit hebben en goed zijn bijgewerkt. Herstel kan daardoor gedeeltelijk of vertraagd verlopen.

De bron beschrijft niet welke back-ups of reservevoorzieningen Yandex heeft. Wel meldt het bedrijf dat diensten stap voor stap werden hersteld. De aanvallen tonen dat spreiding belangrijk is, maar ook dat één beschadigde infrastructuurknoop nog steeds grote gevolgen kan hebben voor gebruikers in meerdere landen.