Does Trump want Russia and Ukraine to sign a peace agreement at the G20 summit?

Điểm đáng chú ý là không có văn bản hay điều khoản cụ thể nào được nêu trong các tiêu đề cung cấp. Vì vậy, “thỏa thuận hòa bình” ở đây chỉ có thể hiểu là một khuôn khổ chính trị nhằm chấm dứt cuộc chiến giữa Nga và Ukraine, chứ chưa phải một kế hoạch đã được công bố đầy đủ.

Một thỏa thuận như vậy thường phải xử lý nhiều vấn đề cùng lúc. Hai bên cần thống nhất việc ngừng bắn, đường ranh kiểm soát, trao đổi tù binh, bảo đảm an ninh và cơ chế giám sát. Tiêu đề về ông Zelensky chỉ nhắc đến “bước đầu tiên”, nhưng không cho biết bước đó là gì.

Hiện chưa thể xác định ông Trump muốn Nga và Ukraine ký những điều khoản nào tại G20. Các tiêu đề khác còn nhấn mạnh rằng ngoại giao Mỹ mang lại rất ít hy vọng cho hòa bình sớm. Vì vậy, G20 có thể là nơi vận động chính trị, không đồng nghĩa một thỏa thuận chắc chắn sẽ được ký.

Nga và Ukraine là hai bên trực tiếp của cuộc chiến. Ukraine khẳng định mình là một quốc gia có chủ quyền và có quyền quyết định lãnh thổ, liên minh, cùng chính sách an ninh của mình. Nga phản đối trật tự đó ở nhiều điểm và đã chiếm hoặc tuyên bố chủ quyền đối với những vùng đất của Ukraine.

Tranh chấp vì thế có hai lớp. Lớp thứ nhất là lãnh thổ: bên nào kiểm soát những khu vực đang bị chiếm đóng. Lớp thứ hai là an ninh: Ukraine cần bảo đảm không bị tấn công lần nữa, còn Nga muốn hạn chế môi trường an ninh mà họ xem là đe dọa. Các tiêu đề gọi đây là cuộc chiến với Nga và nhấn mạnh nhu cầu chấm dứt nó.

Một thỏa thuận chỉ bền vững nếu giải quyết được cả hai lớp. Nếu chỉ dừng tiếng súng mà không làm rõ chủ quyền, lãnh thổ và bảo đảm an ninh, xung đột có thể tái diễn. Việc ngoại giao Mỹ được đánh giá là ít hy vọng cho thấy khoảng cách vẫn lớn.

G20 là diễn đàn hợp tác kinh tế và tài chính quốc tế của 19 quốc gia cùng Liên minh châu Âu và Liên minh châu Phi. Nhóm này không phải một chính phủ thế giới và không thể tự áp đặt hòa bình. Tuy nhiên, các thành viên có ảnh hưởng lớn đến thương mại, viện trợ, trừng phạt và hỗ trợ an ninh.

Một thượng đỉnh G20 quy tụ lãnh đạo hoặc đại diện cấp cao trong cùng một địa điểm. Điều đó tạo cơ hội cho các cuộc gặp song phương, vận động hậu trường và thông điệp chung. Nếu Nga, Ukraine hoặc các nước trung gian cùng tham dự, diễn đàn có thể giúp đưa đề xuất hòa bình lên cấp chính trị cao nhất.

Dù vậy, G20 không tự biến một ý tưởng thành thỏa thuận. Các tiêu đề chỉ cho biết ông Trump muốn Nga và Ukraine ký tại thượng đỉnh G20. Chúng cũng cho thấy triển vọng hòa bình sớm còn thấp. Diễn đàn có thể hỗ trợ đối thoại, nhưng kết quả vẫn phụ thuộc vào sự nhượng bộ và cơ chế thực thi.

G20 hiện gồm 19 quốc gia cùng Liên minh châu Âu và Liên minh châu Phi, tức 21 thành viên. Nhóm này chiếm khoảng 85% GDP toàn cầu, hơn 75% thương mại quốc tế và gần hai phần ba dân số thế giới. Đây là lý do G20 thường được xem là trung tâm của các cuộc thảo luận kinh tế toàn cầu.

Quy mô ấy tạo ra ảnh hưởng thực tế. Những thành viên G20 có thể tác động đến viện trợ, thương mại, tài chính, trừng phạt và phục hồi sau chiến tranh. Một thông điệp chung tại thượng đỉnh cũng có thể gây sức ép chính trị lên các bên, dù không thay thế đàm phán trực tiếp giữa Nga và Ukraine.

Các tiêu đề cung cấp không nêu quy mô hay tỷ lệ của G20; những số liệu trên là kiến thức nền đã được thừa nhận rộng rãi. Vì vậy, việc ông Trump nhắm tới G20 cho thấy giá trị của diễn đàn như nơi vận động cấp cao, không bảo đảm thỏa thuận sẽ thành công.

Nếu Nga và Ukraine thật sự ký một thỏa thuận hòa bình, thay đổi tức thời nhất sẽ là chuyển từ giao tranh sang thực hiện các cam kết đã thống nhất. Các lực lượng có thể phải ngừng tấn công, rút khỏi những khu vực được quy định, trao trả tù binh và mở đường cho cứu trợ. Mức độ thay đổi phụ thuộc hoàn toàn vào văn bản.

Cơ chế then chốt là giám sát và thực thi. Một thỏa thuận cần nêu ai kiểm tra lệnh ngừng bắn, xử lý vi phạm và áp dụng hậu quả. Nó cũng cần xác định tình trạng lãnh thổ, quyền hồi hương, an ninh của Ukraine và trách nhiệm tái thiết. Nếu thiếu những điều đó, ký kết có thể chỉ tạo ra khoảng lặng.

Các tiêu đề hiện chỉ nói về mong muốn có thỏa thuận và triển vọng ngoại giao thấp. Vì vậy, không thể khẳng định chiến sự sẽ chấm dứt ngay hoặc hòa bình sẽ bền vững. Tác động thực tế phụ thuộc vào việc hai bên tuân thủ và các nước liên quan bảo đảm thực thi đến đâu.

Sau cuộc xâm lược toàn diện năm 2022, Nga và Ukraine đã tiến hành các cuộc đàm phán tại Belarus và Istanbul. Các cuộc trao đổi tập trung vào ngừng bắn, hành lang nhân đạo, trung lập của Ukraine và những bảo đảm an ninh có thể có. Trước đó, các thỏa thuận Minsk cũng nhằm giảm giao tranh ở Donbas, nhưng không tạo ra hòa bình lâu dài.

Cơ chế khiến các nỗ lực thất bại là thiếu niềm tin và thiếu đồng thuận về điều khoản cốt lõi. Nga và Ukraine không thống nhất về lãnh thổ, chủ quyền, quy chế an ninh của Ukraine và trình tự thực hiện. Những đề xuất sau này, gồm Công thức Hòa bình của Ukraine và các sáng kiến do Nga đưa ra, vẫn đứng cách xa nhau.

Các tiêu đề hiện mô tả ngoại giao Mỹ là mang lại rất ít hy vọng cho hòa bình sớm. Điều đó phù hợp với thực tế rằng có đàm phán không đồng nghĩa có thỏa thuận. Một giải pháp mới cần giải quyết tranh chấp căn bản và bảo đảm việc thực hiện lâu dài.

Một nền hòa bình bền vững phải biến việc “dừng bắn” thành các quyền và nghĩa vụ rõ ràng. Chủ quyền xác định Ukraine có quyền quyết định tương lai của mình. Lãnh thổ xác định khu vực nào thuộc ai. Bảo đảm an ninh trả lời cách ngăn một cuộc tấn công mới. Đây là những vấn đề cốt lõi, không phải chi tiết phụ.

Cơ chế thực thi nối văn bản với thực tế. Thỏa thuận cần người giám sát, quy trình xác minh, thời hạn rút quân, xử lý vi phạm và hậu quả cụ thể. Nó cũng phải quy định trao đổi tù binh, hồi hương dân thường và giải quyết các vùng tranh chấp. Nếu một bên vi phạm mà không chịu chi phí, cam kết sẽ yếu.

Các tiêu đề cho thấy ông Trump muốn thúc đẩy một thỏa thuận tại G20, nhưng cũng nêu triển vọng hòa bình sớm rất thấp. Điều đó nhắc rằng địa điểm ký kết không quan trọng bằng nội dung, sự đồng thuận và khả năng thực thi lâu dài.